Week 31: De werking van de automatische piloot

Onlangs reed ik op mijn fiets naar het werk en werd ik voorbij gereden door een elektrisch aangedreven mevrouw met grote haast. Voor mijn ogen reed zij door rood en werd op een haar na net niet geschept door een afslaande automobilist. Er volgde een hevige scheldkanonnade door het open raampje. Een aantal kilometers verderop sloeg een fietser plotseling linksaf, niet in de gaten hebbend dat een andere fietser hem wilde inhalen. Ook dit ging bijna mis en dit voorval werd eveneens afgehandeld met stevige bewoordingen.

Wat maakt dat mensen zo op elkaar reageren? Hoe komt het dat fietsers zo onnadenkend zijn om zonder te kijken door het rode verkeerslicht te fietsen? En wat gebeurt er met de andere partij om hierop zo fel te reageren?

Nogal eens valt dit te begrijpen vanuit de theorie van de automatische piloot. We zijn zo gewend om op een bepaalde manier te handelen vanuit geautomatiseerde denkpatronen en door de omstandigheden blijven we deze automatismen voeden. Ik kan me niet voorstellen dat deze mensen zo willen reageren op hun medemensen, maar het gebeurt wel. Hoe doorbreek je dit? Hoe doorzie je deze patronen? Waarschijnlijk alleen door jezelf met enige regelmaat even terug te zetten zodat je er bewust van kunt worden. Vervolgens kun je in je hoofd al andere paden bewandelen en deze tot automatismen maken. Paden van medemenselijkheid, van liefde en begrip.

Tom Hannes, een zenmonnik uit België, beschrijft dit fenomeen in zijn boek ‘Zen of het konijn in ons brein’ over hoe je nieuwe foto’s maakt en deze plakt over de oude foto’s in je hoofd. Het kost je tijd en de inspanning van bewustwording om jezelf nieuwe automatismen eigen te maken. Hoe je dit doet? Door iedere dag, liefst tweemaal, even de tijd te nemen om de dingen bij jezelf te doorzien. We noemen dit ook wel mediteren.